2004

2004-09-29 - Digitaal Archiveren - Content

Bespreking:

1° workshop Digitaal Archiveren - CONTENT

Op woensdag 29 september 2004 heeft MediaNet Vlaanderen in samenwerking met het IBBT haar eerste workshop over digitaal archiveren georganiseerd. In deze eerste workshop lag de nadruk op het gegevensaspect. Vertegenwoordigers uit een vijftal sectoren gaven in een presentatie hun visie over digitaal archiveren.

Als eerste was Filip Boudrez van het stadsarchief Antwerpen aan de beurt. Hij benadrukte het belang van het archiveren van de papierberg bij de openbare diensten. Hij gaf als eerste aan dat voor het archiveren van gegevens niet altijd enkel de gegevens op zich belangrijk zijn, maar ook de context waarin ze gecreëerd zijn of bestaan. Voor het duurzaam archiveren stellen zich echter ook een aantal problemen naar de evolutie van de formaten waarin de gegevens gemaakt zijn en waarin ze gearchiveerd worden.

In de tweede presentatie had Stoffel Debuysere, PACKED, het over de specifieke problemen van de cultuursector op gebied van digitaal archiveren. Vooral de archivering van installaties, waarbij audiovisueel materiaal gebruikt wordt, is geen evidentie. De originele sfeer van een kunstproductie is vaak minstens even belangrijk als de (audiovisuele) inhoud van het werk zelf. Hij gaf ook aan dat er binnen de cultuursector weliswaar projecten rond digitaal archiveren gerealiseerd worden, maar dat de verworven kennis vaak verdwijnt bij het beëindigen van het project.

In de derde presentatie lichtte Michel Apers van het Koninklijk Belgisch Filmarchief archivering toe in het kader van de Belgische film. Naast de auteursrechten problematiek – het archief kan een film opslaan, maar heeft voor elke ontsluiting toestemming nodig - speelt de politieke inbedding het Filmarchief ook parten. Doordat er geen federale minister van cultuur is dienen de verschillende gemeenschappen (i.h.b. de Vlaamse en de Waalse) deze van nature uit federale instelling te steunen en te sturen. Dit vraagt samenspraak en overleg tussen de beleidsorganen.

De vierde presentatie werd voor rekening van de VRT genomen. Erik De Groef, hoofd van het beeldarchief, toonde ons de projectontwikkelingen bij de openbare omroep op gebied van archiveren. De VRT zal zowel haar archief als de nieuwe producties in een digitale omgeving brengen en dit met als doel B2E, B2B en B2C markten te kunnen aanboren. De B2C markt is voor hen prioritair. Enerzijds door de rol die hen als openbare omroep is toebedeeld om het erfgoed naar de eindgebruiker te ontsluiten. Anderzijds door de commerciële perspectieven die de B2C markt biedt.

In de laatste presentatie gaf Filip Beckers van het Infocenter van Concentra Media de visie van een niet-overheidsbedrijf. De commerciële belangen van digitaal archiveren kwamen hier duidelijk aan bod. Zowel de kostenbesparingen in productie en de nieuwe markten voor content zijn drijfveren voor de digitalisering.

Hieronder volgt een beknopt overzicht van de vragen en antwoorden:

1. Vraag: Iedereen benadert digitaal archiveren vanuit zijn eigen optiek. Voor sommigen is de drager even belangrijk als het werk. Is het thema sectorspecifiek of zijn er voldoende raakvlakken en kan er expertise uitgewisseld worden?

Antwoord: er is een zekere kennisdeling mogelijk, ook tussen de sectoren. Vooral op een hoger niveau van ontsluiting, het kiezen van formaten en standaarden, enz. Echte samenwerking is niet altijd evident, zeker niet tussen concurrenten.

2. Vraag: De VRT doet een deel van haar kennisontsluiting via internationale organisaties zoals IFTA en EBU. Kan er ook naar regionale omroepen of productiehuizen een deel van de kennis ontsloten worden. Bijvoorbeeld de VRT ontwikkelt een werkbaar CMS; kan dat overgedragen worden?

Antwoord: een CMS is niet echt iets reëel, en zeker geen “product”. De kennis die er opgebouwd wordt rond het opzetten van een CMS (de workflow en processen) kan wel gedeeld worden. Het CMS als “dienst” aanbieden is een heel ander verhaal. Er moet een duidelijk onderscheid gemaakt worden tussen het verwerven van kennis en het leveren van diensten. Kennis kan gedeeld worden; leveren van diensten is niet altijd mogelijk of is op zijn minst een commerciële aangelegenheid. Zo kan bijvoorbeeld het digitaliseren op zich als een dienst aangeboden worden of uitbesteed worden.

3. Vraag: Moet er een kenniscentrum opgezet worden rond digitaal archiveren?

Antwoord: In de kunstsector worden verschillende projecten gedaan rond archiveren. Helaas verdwijnt de opgebouwde kennis meestal bij het einde van het project. Een “centrale depot” voor kennis is voor deze sector dus wel interessant. Dit “kenniscentrum” mag echter niet beperkt blijven tot het oppotten van kennis, maar moet ondersteunend naar de hele sector (en andere sectoren) werken: nieuwe projecten, aanbevelingen,…. Het IBBT heeft digitaal archiveren, en alles wat er bij komt te kijken, als één van de zwaartepunten in hun plan 2005 opgenomen. Het Vlaamse centrum voor Volkskunde heeft een onderzoek verricht naar digitaal archiveren. Zij zouden eventueel ook een centrale rol kunnen spelen.

4. Vraag: Moet er meer samengewerkt worden?

Antwoord: De bereidheid om samen te werken is er niet altijd. Er is een groot wantrouwen tussen de verschillende partijen, zeker bij de grote partijen. De uitdaging ligt erin om de verschillende partijen rond de tafel te krijgen.

5. Vraag: Enerzijds wordt er aan de alarmbel getrokken dat ons erfgoed dreigt verloren te gaan als we niet (dringend) gaan archiveren. Anderzijds wordt het hele archiveringsproces vertraagd door discussies over kwaliteitsnormen, houdbaarheid van dragers, enz. Zijn er geen werkbare compromissen mogelijk. Bijvoorbeeld een film van een kunstinstallatie om de context te capteren, ipv een modaliteit te zoeken waarin de installatie geconserveerd kan worden?

Antwoord: Vanuit een deontologisch standpunt moet er op de hoogst mogelijke kwaliteit geconserveerd worden. Compressie is bovendien niet “eeuwig” en betekent een zekere afhankelijkheid. Bovendien heeft een studie aangetoond dat een slecht begin zich op langere termijn wreekt (de technologie en mogelijkheden evolueren trouwens ook). Er moet ook gekeken worden naar de commerciële relevantie. Sommige werken behoeven geen hoge kwaliteitsnormen. Wat op langere termijn moet bewaard worden, moet echter wel steeds aan een hoge kwaliteitsnorm voldoen. Dit geldt niet enkel voor de cultuur en voor de openbare sector. Ook de uitgevers en de omroepen zullen archiveren op basis van belangrijkheid en op basis van bewaartermijnen. Er bestaat echter een gevaar dat de archivarissen de verkeerde beslissingen gaan maken over deze criteria. Een “alles altijd even goed archiveren” strategie sluit dit uit, maar is kostelijk en arbeidsintensief.